Twierdza srebrnogórska - największa górska twierdza w Europie



Ten gargantuiczny system fortyfikacji został wybudowany pod koniec XVIII wieku, lecz po dziś dzień stanowi jeden z najciekawszych obiektów obronnych epoki nowożytnej. Wpisany jest na listę polskich Pomników Historii. Stanowi jedyną górską, przełęczową twierdzę w Polsce a jednocześnie największą budowlę tego typu w całej Europie. Zapraszam w Góry Sowie, a dokładnie do Srebrnej Góry!



Twierdza srebrnogórska stanowi klasyczny i bardzo dobrze zachowany przykład osiemnastowiecznej warowni górskiej przełęczowej w postaci fortu rogowego z zastosowanym śródszańcem zwanym „Donżonem”. Została wybudowana w latach 1765-1777 przez Prusaków w celu obrony świeżo zdobytego przez nich Śląska. Samo zajęcie owego regionu odbyło się w wyniku długotrwałego i wykańczającego konfliktu pomiędzy Prusami a Austrią. Były to aż trzy wojny śląskie, które miały miejsce w latach 1740-42, 1744-45 i 1756-63. Konflikt ten przyniósł ogromne straty dla obu mocarstw, jednak najbardziej ucierpiała w nim ludność Śląska. Szacuje się, że życie straciło wtedy około 20% mieszkańców tych ziem. Prusy, które wyszły z konfliktu bardzo wyczerpane, ale jednak zwycięskie, przystąpiły do umacniania swego panowania nad tym wartościowym i rozwiniętym gospodarczo regionem.

Jednym z ważniejszych kroków mających umocnić pruską supremację nad Śląskiem była budowa potężnej twierdzy nad strategicznie położoną Przełęczą Srebrną w Srebrnej Górze. Przełęcz ta położona jest pomiędzy Górami Bardzkimi i Sowimi a przed jej ufortyfikowaniem stanowiła łatwe i dogodne przejście z Kotliny Kłodzkiej na Nizinę Śląską. Twierdzę usytuowano na trzech wzgórzach wznoszących się ponad przełęczą, czyli na Warownej Górze, na górze Ostróg i na wzniesieniu o nazwie Wielki Chochoł. Zamknięto tym samym lukę w istniejącej strukturze obronnej między Świdnicą i Kłodzkiem. Nie była to pojedyncza budowla, lecz cały system fortyfikacji, na który składało się sześć fortów i kilka bastionów. Twierdzy nadano nazwę Festung Silberberg, czyli z niemieckiego Twierdza Srebrna Góra. Poprawki do jej projektu nanosił sam król Prus - Fryderyk II Wielki z rodziny Hohenzollernów, pod którego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych mocarstw europejskich. 

Na początek przedstawię kilka pocztówek i zdjęć archiwalnych przedstawiających omawiany obiekt, zaczerpniętych ze strony fotopolska.eu. Poniżej widać starą pocztówkę z lat 1895-1905, na której widnieje Fort Ostróg, srebrnogórska fabryka zegarków oraz portret króla Fryderyka II Wielkiego.


Tak natomiast przedstawiał się widok na forteczne wzniesienia oraz na miejscowość Srebrna Góra w 1840 roku.


Widok z przeciwległej strony Przełęczy Srebrnej uchwycony w dwudziestoleciu międzywojennym.


To natomiast widok na Fort Donżon z przeciwległego Fortu Ostróg.


Na poniższym zdjęciu widać plan głównej budowli twierdzy, czyli Fortu Donżon. Dokładnie widać na nim rozległą sieć kazamatów.


Aby w pełni zobrazować ogrom twierdzy, pokażę trzy zdjęcia z lotu ptaka z widokiem na Fort Donżon. Znalazłem je na stronie forty.pl.


Fantastyczny widok zimowy przy towarzyszącym mu zjawisku inwersji termicznej.


Rzut pionowy na największy górski donżon w Europie.


Pora na wycieczkę po głównym forcie twierdzy srebrnogórskiej. W momencie, kiedy wykonywałem poniższe zdjęcia, na terenie twierdzy trwał akurat remont, jednak i tak warto je zobaczyć. W momencie, w którym piszę te słowa, fort ten jest w zasadzie jedyną udostępnioną do zwiedzania częścią twierdzy. Do niedawna można było zwiedzać jeszcze Fort Ostróg, ale ze względu na zły stan techniczny nie jest to obecnie możliwe. Będzie on zamknięty co najmniej do 30 kwietnia 2018 r. Sam Fort Donżon jest jednak otwarty codziennie, przez cały rok (szczegóły tutaj), a przyjeżdżając zastaniecie ten obiekt już niemal zupełnie odremontowany.

Poniżej główne wejście na teren twierdzy.


Srebrnogórskie mury obronne a nad nimi jedna z czterech wież największego donżonu w Europie. Jego mury mają grubość 12 m.


Budowa tego obiektu trwała 12 lat i pracowało przy niej ponad 4 tysiące robotników. Jej koszty zostały pokryte w znacznej części przez specjalny podatek ściągany ze śląskiej ludności, która i tak była już wyeksploatowana przez prusko-austriackie wojny śląskie.


Fosa otaczająca mury twierdzy.


Twierdza była w pełni samowystarczalna. Na jej terenie znajdowały się studnie, magazyny, piekarnia, zbrojownia, prochownia, więzienie, szpital, kaplica, warsztaty rzemieślnicze, a nawet... browar. Zebrane tam zapasy miały wystarczyć nawet na 5 miesięcy oblężenia przy maksymalnym rozmiarze garnizonu liczącego ponad 3,5 tysiąca żołnierzy.


Na terenie bastionu dolnego znajduje się obecnie ekspozycja militarna przedstawiająca armaty i działa artyleryjskie z okresu II WŚ.


Wejście do donżonu.


Ponad korytarzem wejściowym widać otwór, przez który niczym w średniowiecznych zamkach można było wylewać rozgrzaną smołę na głowy ewentualnych zdobywców wdzierających się do donżonu.


Wewnątrz twierdzy znajduje się ok. 150 pomieszczeń fortecznych, czyli kazamat, które rozmieszczone są na trzech kondygnacjach.


Ze szczytu donżonu roztacza się dobry widok na Góry Bardzkie leżące po drugiej stronie Przełęczy Srebrnej. 
W skład tych gór wchodzi widoczna po lewej góra Ostróg, na której również znajduje się fort.


Lata świetności twierdzy skończyły się wraz z końcem XVIII wieku, natomiast w 1860 roku, czyli niespełna 100 lat po jej wybudowaniu, wydano rozkaz jej likwidacji, gdyż była już przestarzała. Na jej terenie utworzono poligon wojskowy, na którym przeprowadzano próby artyleryjskie oraz testowano materiały wybuchowe. Zniszczenia wtedy dokonane można oglądać do dzisiaj.


Mimo to, twierdza przeszła pozytywnie sprawdzian swoich możliwości obronnych. Jeden jedyny raz była oblegana podczas wojny Prus z Francją w trakcie wojen napoleońskich. Twierdza odpowiadała ogniem a Francuzom nie udało się jej zdobyć, choć nie wiadome jak potoczyłyby się wydarzenia, gdyby nie podpisano traktatu pokojowego kończącego tę wojnę.


W drugiej połowie XIX wieku zaprzestano dalszego niszczenia twierdzy, kiedy zauważono korzyści płynące z turystyki.
Na początku XX wieku zrealizowano bardzo ambitny projekt górskiej kolei zębatej umożliwiający dojazd do Przełęczy Srebrnej.
Była to w zasadzie zwykła linia kolejowa, jednak na najtrudniejszych górskich odcinkach pociągi wspomagane były dodatkową szyną zębatą.

źródło: fotopolska.eu

Rozwój turystyki w tym regionie został na długo zahamowany przez wybuch II wojny światowej. 
W dwóch fortach twierdzy srebrnogórskiej Niemcy utworzyli karne obozy jenieckie dla polskich oficerów, w których więziono ponad 300 osób.


W nocy z 5 na 6 maja 1940 roku grupa dziewięciu polskich oficerów podjęła się ucieczki z obozu. 
Sześciu z nich schwytano, jednak trzem udało się uciec. 
Dotarli oni później do Syrii, gdzie dołączyli do formującej się tam Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich.


Po wojnie twierdza została złupiona przez wojska radzieckie a następnie ulegała postępującej dewastacji. Dopiero po dwóch dekadach, w 1965 roku, zaczęto prace mające na celu uprzątnięcie twierdzy i przywrócenie jej dla ruchu turystycznego. W latach 2008-2013 miały tam miejsce liczne remonty i renowacje, dzięki którym przywrócono twierdzy niemal dawny jej blask.


W 2004 roku Twierdza Srebrna Góra została uznana za Pomnik Historii. Zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP „celem ochrony Twierdzy Srebrnogórskiej jest zachowanie, ze względu na wartości historyczne, architektoniczne, techniczne, krajobrazowe i kulturowe, założenia obronnego, będącego wybitnym przykładem osiemnastowiecznej warowni górskiej, które przetrwało w oryginalnej formie i jako takie stanowi dzieło unikalne w Polsce, a także w skali europejskiej”.


Jeszcze jeden widok z lotu ptaka na tę unikalną twierdzę. 
Ze względu na swój charakter i położenie na skalistym podłożu, jest ona porównywana do fortyfikacji gibraltarskich. 
Zyskała nawet miano „śląskiego Gibraltaru”. 

źródło powyższej fotografii: forty.pl

Twierdza ta, jako jedyna na Śląsku, nigdy się nie poddała i do końca pozostała niezdobyta.
Polecam Wam jednak zdobycie jej w stylu turystycznym i przekonanie się na własne oczy o jej wyjątkowym charakterze.



Zobacz inne miejsca w Górach Sowich >>>



Komentarze

"To ryzykowna sprawa wychodzić z domu za próg. Uważaj na nogi, bo nie wiadomo, dokąd Cię poniosą."
J.R.R. Tolkien