Zamek Tenczyn


Ruiny Zamku Tenczyn wznoszą się na szczycie stożka wulkanicznego będącego najwyższym wzgórzem Grzbietu Tenczyńskiego (Góra Zamkowa, 401 m n.p.m.). Położone nieco na uboczu, z dala od głównych szlaków turystycznych Jury, przez długi czas były niemal zapomniane, popadając w coraz większe zniszczenie, jednak ostatnimi czasy odzyskują swój blask i przyciągają coraz większą liczbę turystów. Zapraszam!



Początki Zamku Tenczyn sięgają pierwszej połowy XIV wieku, kiedy to kasztelan krakowski Nawój z Morawicy założył wieś Tenczynek ze znajdującym się w niej drewnianym grodem obronnym. Jego syn Jędrzej, kontynuując dzieło ojca, wzniósł na szczycie wzgórza murowany zamek gotycki, wchodzący w skład pasa obronnego polskiej granicy ze Śląskiem, który dziś nazywamy Orlimi Gniazdami. Po zakończeniu budowli, jej inicjator przyjął tym samym nazwisko Tęczyński. Budowa zamku trwała trzy dekady, poczynając od roku 1331. Zamek pełnił funkcję obronną i administracyjną. Co ciekawe, z dokumentów historycznych wynika, że niecały wiek później król Władysław Jagiełło przetrzymywał tam jeńców krzyżackich, których wzięto do niewoli w bitwie pod Grunwaldem. 


Ze względu na strategiczne położenie w pobliżu traktu handlowego prowadzącego ze Śląska do Krakowa, kolejni właściciele z rodu Tęczyńskich odgrywali coraz większą rolę w życiu politycznym kraju a w skład ich dóbr wchodziło swego czasu aż 45 miejscowości. Jan Tęczyński, opiekun i doradca królowej Jadwigi, przebudował zamek niemal od nowa a jego następcy wykończyli go w stylu renesansowym, przez co rezydencja nazywana była czasem „Małym Wawelem”. Nie była to nazwa na wyrost, gdyż poza świetnością architektoniczną zamek mógł się również poszczycić pełnieniem funkcji centrum życia naukowego i kulturalnego. Ze znanych postaci przebywali tu m.in. Mikołaj Rej, Jan Kochanowski oraz inne ważne osobistości polskiego renesansu. 


Okres świetności zamku trwający w zasadzie od momentu jego wybudowania, dobiegł końca w XVII wieku. Pierwszym znakiem zbliżającego się upadku było wygaśnięcie rodu jego założycieli – Tęczyńskich. Ostatni męski przedstawiciel rodu, wojewoda Jan Magnus Tęczyński, nie pozostawił po sobie żadnego syna. Wraz ze ślubem jego córki, po ponad 300 latach, zamek stał się siedzibą innego rodu – Opalińskich. Niedługo później przyszła szwedzka pożoga, w wyniku której zamek został zniszczony. Po odbudowie warownia przechodziła w ręce kolejnych właścicieli – Sieniawskich, Czartoryskich i Lubomirskich. W 1748 roku zamek spłonął jednak ponownie, tym razem w wyniku uderzenia pioruna. Nigdy nie odzyskał już swojej świetności. 


Pomimo popadnięcia w ruinę, zamek nadal miał jednak właścicieli. W latach 1816 – 1945 należał do rodziny Potockich. Po II wojnie światowej, w ramach reformy rolnej został przejęty przez Skarb Państwa. Od 1996 roku jego zarządcą była Gmina Krzeszowice, jednak w 2014 roku zamek odzyskali spadkobiercy rodziny Potockich. Zmiana właściciela nie przeszkodziła jednak w rozpoczętych w 2010 roku pracach konserwatorskich. Zakres przeprowadzonych na ruinach zamku prac jest naprawdę imponujący. Kolejne ich etapy pochłonęły już niemal 6 milionów złotych. W ich wyniku, w lipcu 2016 roku zabezpieczone i częściowo odrestaurowane ruiny Zamku Tenczyn zostały udostępnione turystom do zwiedzania. 


Plan zamku
źródło planu: Wikipedia

A – zamek górny, a – studnia, B – zamek dolny, C – mur obwodowy zamku górnego, D – dom mieszkalny, stajnie, kuchnie, piekarnia, wozownia, E – wieża bramna, tzw. wieża Nawojowa z przedbramiem, F – kaplica, ff – zakrystia i skarbczyk, G – barbakan, H – baszta „Dorotka”, I – część reprezentacyjna, – wielka sala (izba stołowa z piecem z herbem Tęczyńskich i z ich 15 portretami), ii – osobna komnata wielkiej sali, iii – pokój krzywy, J – krużganki, K – basteje, L – mury i dwie baszty przedzamcza, I – baszta, II – baszta więzienna, M – mury przedzamcza, N – pomieszczenia załogi i służby, Nn – baszta czworokątna 

28 maja 2017

Zwiedzanie rozpoczyna się od przejścia przez basteję wjazdową, zwaną również barbakanem.


Obecnie zwieńczenie barbakanu jest solidnie odrestaurowane. Poniżej zdjęcie archiwalne przedstawiające kształt ruin w przeszłości.

[fotografia archiwalna, źródło: fotopolska.eu]

Wewnątrz barbakanu.


Brama prowadząca z bastei wjazdowej do dalszych części warowni.


Korytarz obronny. Oddzielał on pozostałe części zamku, umożliwiając obronę murów zewnętrznych i utrudniając wdarcie się wgłąb zamku.


Wyłomy korytarza obronnego umożliwiały chronienie się obrońców po zdobyciu bramy wjazdowej.


Widok na wieżę bramną i przedbramie.


Brama zamku górnego a w tle pozostałości Baszty Grunwaldzkiej.


Brama ta prowadzi na dziedziniec główny zamku.


Ponad nią wznosi się przedbramie, umożliwiające obronę dostępu do zamku górnego.


Wieża bramna, zwana również Nawojową, od nazwiska założyciela Tenczynka.


Niegdysiejsza część reprezentacyjna zamku. To tu odbywały się wystawne przyjęcia i bale.


To natomiast są pozostałości po budynkach mieszkalnych na terenie zamku górnego. Po lewej korytarz obronny.


Jeszcze jeden widok na część reprezentacyjną. Najwyższy obiekt to Baszta Dorotka. Według legendy, żona jednego z Tęczyńskich lubiła obdarowywać swymi wdziękami nie tylko swego małżonka. Kiedy ten się o tym dowiedział, zamurował podobno niewierną żonę żywcem w owej baszcie. Według podań, jęki i krzyki zamurowanej nadal dobywają się niekiedy z głębi ruin. Jak widać, w tej części zamku nadal trwają prace konserwatorskie. Wstęp nie jest tam jeszcze możliwy, gdyż teren odgrodzony jest płotem a na samych murach nadal rosną samosiejki, czekające na usunięcie.


Dziedziniec zamku górnego i Wieża Nawojowa.


Pozostałości Baszty Grunwaldzkiej. Poniżej wylot korytarza obronnego.


Widok z cokołu barbakanu na bramę wjazdową.


Barbakan, Baszta Dorotka i pozostałości budynków mieszkalnych.


Jeszcze jeden widok na korytarz obronny i Basztę Grunwaldzką. W tle panorama Beskidów.


Pora wejść na wieżę bramną.


Wnętrze przedbramia.


Jedne z zamkowych schodów.


Nie są to jednak schody prowadzące na szczyt wieży, gdyż tamte są drewniane a wykonano je podczas prac konserwatorskich.


Widoki ze szczytu wieży. Poniżej widok w kierunku Baszty Grunwaldzkiej.


Korytarz obronny, barbakan i budynki mieszkalne widziane z góry.


Po prawej część reprezentacyjna z Basztą Dorotka.


Dalszy fragment części reprezentacyjnej z pozostałościami Baszty Izabela.


Baszta Izabela a poniżej, wśród zarośli, ledwie widoczna Baszta Małgorzata (jeszcze nie odrestaurowana).


Ruiny zamkowej kaplicy.


Przy dobrej pogodzie z wieży rozpościera się piękna panorama Beskidów. Punktem kulminacyjnym jest królowa tej części Karpat - Babia Góra.


Przed czołem Beskidów, na pierwszym planie, widoczna jest część Grzbietu Tenczyńskiego. To w jego najwyższej partii położony jest zamek.


Wyjście z zamku górnego.


Zamek Tenczyn w Rudnie jest obowiązkową pozycją podczas zwiedzania Orlich Gniazd. Dojazd do niego jest łatwy. Podobnie jak niegdyś, dzisiaj również położony jest on w pobliżu głównych traktów, ponieważ w zasięgu wzroku przebiega autostrada A4. Samochód można zaparkować chociażby tutaj. Wstęp na teren zamku jest płatny a jego zwiedzanie możliwe jest w soboty, niedziele i święta w godzinach 10:00 - 18:00.



Zobacz inne miejsca na Jurze >>>



Komentarze

  1. W latach 70-tych ubiegłego wieku zamek uznany za trwałą ruinę był pod opieką PTTK

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

Nowe komentarze będą widoczne po zatwierdzeniu.

"To ryzykowna sprawa wychodzić z domu za próg. Uważaj na nogi, bo nie wiadomo, dokąd Cię poniosą."
J.R.R. Tolkien

Wspierają mnie:

CQB.PL Ledlenser sklepdlaturysty.pl COMPASS
mountainking.pl frago.pl Varms Knives Sygnatura